या बापाला चारही मुलाने सोडून दिले, मुलगी तिच्या बाळाला घेऊन गेली अन बापाने दारातून हाकलून दिले, पुढे

आज 8.12 च्या लोकलला नाना भेटले होते. गाडीला तुफान गर्दी, गाडीच्या खिडक्यांवर, दरवाजांवर माणसे लोमकळत होतो. रेल्वेचे सर्व नियम धाब्यावर ठेवून हे प्रवासी या खिडक्यांवर लोमकळत होते. या सर्व गर्दीमध्ये सुद्धा नाना ट्रेनवर चढले. मला त्यांचे फारच कौतुक वाटले. वाटले मी जर या राज्याचा क्रीडामंत्री असतो तर नानांना नक्कीच पुरस्काराने सन्मानित केले असते. आज नाना खुपच गडबडीत दिसले. रोज संध्याकाळी सहा वाजता घर सोडणारे नाना आज इतक्या सकाळी भेटलेले पाहून मला जरा आश्चर्य वाटले. पण नानांना विचारले असता जरा काम आहे रे! इतकेच बोलून बांद्रा स्टेशनला उतरले. नानांचा व माझा गेल्या दहा वर्षांपासूनचा परिचय.

माझा मित्र सुनिल याचे वडील. सौभाग्यवतींचे आठ वर्षापूर्वीच निधन झाले होते. त्याने नाना काही विक्षिप्त व एकाकी झाले होते. तरुण मुले व मुलगी यांच्याशी नानाचे खास असे काही जमत नव्हते. एकदा जर एखादी गोष्ट ठरवली तर नाना ती तडीपारच नेत. पण त्यातून बहुतेक वेळा वाईटच परिणाम उद्धभवत, पण तरीदेखील नाना भक्कमच. नाना घड्याळे दुरुस्तीचा व्यवसाय करीत. घड्याळे कोणतेही असुदे स्वस्त दरात दुरुस्त करण्याबाबत नानांचा खास लौकिक होता.

त्यांचे घड्याळाचे दुकान वगैरे नव्हते पण घड्याळे घरी आणून दुरुस्त करीत व एकदा दुरुस्त केलेल्या घड्याळाची ते गॅरंटीच देत. त्यांच्या अशा काही गुणांमुळेच त्यांचा एक विशिष्ट गिऱ्हाईक वर्ग निर्माण झाला होता व तो आजतागायत टिकून आहे. जाड भिंगाचा चष्मा, विस्कटलेले केस, कमरेला लुंगी, तोंडात पानाची गाठ अशा एकाच रुपात मी अनेक वर्षे पाहत आलो आहे. त्यांना पोशाखाची वगैरे विशेष नव्हते पण खाण्यापिण्याच्या बाबतीत नाना कधीच हयगय करीत नसत.

मासे, अंडी, मटण हे त्यांचे खास पदार्थ. दर आठवड्यात यापैकी काही वर्ज झाले तर त्यांची तब्बेत लगेच नाजूक होत असे. नानांचा स्वभाव खूपच विचित्र व विक्षिप्त होता. ते लगेच कोणावरही भडकत व त्यावर हा अग्नी कोसळला तो त्यांच्या सावलीला उभ्या जन्मात तरी उभा राहत नसे. अशा त्यांच्या वागण्यामुळे अनेक माणसे त्यांच्या व्यक्तिगत आयुष्यातून निघून गेलेल्या. सुनील भडव्या तुला किती वेळा सांगितले की वाण्याकडे जा व तांदूळ घेऊन ये. आता जातोस की घालू कंबरड्यात लाथ. नानांच्या त्या गर्जनेने तो सुसाट धावत सुटलेला. सुनील मला आजही आठवतोय.

तो घामाने डबडबलेला चेहरा, कावरे बावरे डोळे हे त्याच्या मनाने नानांविषयी वाटणाऱ्या भीतीचे एक निखळ उदाहरण होते. नाना असे फक्त सुनील सोबत वागत नसत तर त्याच्या चारही अपत्यांशी असच वागत. एक बाप म्हणून वाटणारी भीती व तिरस्कार या चौघांच्या मनात ठासून भरलेला. नाना हे असे का वागायचे ते ही आपल्या पोटच्या मुलांशी. मुलं अठरा वर्षाची झाले की त्याने घरात आपल्या खानावळीचे पैसे द्यायचे हा नानांचा विशिष्ट व जगावेगळा नियम होता. आज कोणत्याही मुलाने नीट कसेबसे शिकून, सावरून स्वतःच्या पायावर उभे राहण्यापर्यंतची वयाची चोवीस पंचवीस वर्षे निघून गेलेली असतात. परंतु नानांच्या या नियमाने त्यांच्या चारही कर्तबगार, सद्गुणी व मेहनती मुलांमध्ये व त्यांच्यात भावनिक दरी निर्माण झाली ती आजतागायत टिकून आहे.

काहीसा चमत्कारिक वाटणारा हा नियम परंतु नानांना मात्र स्वतःच्या चाणक्य, व्यवहारी दृष्टीचे सदैव कौतुक होते. आठवड्याच्या एका ठराविक तारखेला ठराविक इतकी रक्कम मिळालीच पाहिजे यावर त्यांची खूपच शिकस्त असे. सुनीलच्या आईने जिवंत असताना अत्यंत मायेने वाढवलेली मुले मात्र आईच्या मृत्यूनंतर आज स्वतःच्या वडिलांकडून लाथाडली गेली. याचा परिणाम म्हणजे चारही मुले नानांना एकदम सोडून दुसऱ्या ठिकाणी राहवायस गेली. त्यामुळे नाना जास्तच खवळले. साल्या, भडव्यांना आयतेच खायला पाहिजे आता बघतोच मी कसे घरात पाऊल टाकतात ते.

जर लाज असेल तर माझ्या प्रेतालाही शिवायला नका येऊ. नानांची भूमिका मला मात्र घृणास्पद वाटली. म्हणतात ना चोराच्या उलट्या बोंबा, तशातलाच हा प्रकार होता. स्वतःच्या मुलीच्या लग्नात एक कवडीचीही मदत न करणारा हा बाप लग्नाला हजर राहिला म्हणून पोरीवर त्याचे उपकार सांगत होता. परिणामी ही कटुता खोलखोल या चौघांच्या मनात रुजली. ज्ञानेश्वरांना आपले आईवडील लहानपणी गेल्यामुळे ते व त्यांची भावंडे पोरकी झाली हाती.

परंतु संस्काराचे एक स्वच्छ या चारही भावंडांनी फुलवला होता. आजही या संस्काराचा पगडा आपल्या जनमानसावर आहे. पण ही चार भावंडे मात्र बाप असूनही पोरके होते. दिवसामागून दिवस गेले आणि एक दिवस नाना चक्क आजोबा झाले. मुलीला वाटले निदान माझ्या नशिबतच बापाचे सुख नाही. पण माझ्या मुलाच्या नशिबात आजोबांचे सुख हवे म्हणून ती आपल्या सहा महिन्यांच्या गोड बाळाला घेऊन वडिलांकडे गेली. पण या करंट्या बापाने दारातूनच मुलीला हकलून दिले व पुन्हा दारात पाय ठेऊ नकोस असे फर्मावले. नानाचे त्यांच्या मित्रांबरोबर, शेजारी, नातेवाईक यांच्याबरोबर चांगले पटत असत. या सर्व हितचिंतकांनी आपापल्या परीने नानांना समजावण्याचा खुप प्रयत्न केला, पण सर्वांनाच अपयश आले.

एकेदिवशी ऐन रंगात आलेल्या नानांना मी सहज विचारले, नाना तुमचा ज्योतिषावर विश्वास आहे का? नाना पुन्हा गंभीर झाले आणि म्हणाले तुम्हा पोरांना सारा खेळच वाटतो. अरे बघ मला एका ज्योतिषाने सांगितले होते. तुम्हाला म्हातारपणी कुणीच बघणार नाही आणि बघ रे या म्हाताऱ्याला आता कोण बघतो रे? नानांच्या या उत्तराने मात्र तोंडात मारल्यासारखच मी गप्प झालो.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *